Irutxuloko Hitza

Zinema

Zentsuraren aurka bi urtez egin ondoren, Fernando Larruquert eta Nestor Basterretxeak1968ko Donostiako Zinemaldian lortu zuten 'Ama Lur' filma Victoria Eugenia Antzokian estreinatzea.

nerea lizarralde

Unamuno edo Pio Baroja bezalako pertsonaiak, Bizkaiako labe garaiak, Artze anaien txalaparta, irrintziak, dorretxeak, Mirandaolako burdindegia, Chillidaren eskultura, Lanzeko inauteriak, Amerikako Estatu Batuetara joandako artzaiak, Kontxako estropadak... Euskal Herriari eskainitako kantu poetikotzat jo dute Ama Lur. Filma estreinatu zen testuinguruak eta jendaurrean proiektatzeko izan zituzten arazoek filma mito bihurtu dute.

Aurten 40 urte bete ditu euskal zinemaren lehenengo film modernotzat duten lanak. Bide luze eta gogorra izan zen Ama Lur filmarena. Batetik, sortzaileek urtebete eman zutelako Euskal Herrian zehar errodatzen eta bestetik, filmaren irudiek zentsuraren mesfidantza piztu zutelako.

Proiekzio hunkigarria Astoria zinema aretoan

1966ko udazkenean hasi ziren Fernando Larruquert eta Nestor Basterretxea filma errodatzen. Azkenean, 1968an estreinatu zuten Donostiako Zinemaldian eta lehiaketatik kanpo, uztailaren 10ean. Orduan, Zinemaldia egun baino bi hilabete lehenago egin ohi zuten. Egun berean eta ordubete geroago Astoria zinema aretoan proiektatu zuten eta publikoaren harrera beroagoa izan zen (Victoria Eugenia klasistagoa omen zen). Aretoa lepo zegoen eta lekukoek egun hartan bizitako tentsio uneak dituzte gogoan. Bukaeran publikoa zutik jarri, txaloka hasi eta filmaren amaieran entzuten den Agur Jaunak-en kantuarekin bat egin zuten, Espainiako poliziaren begiradapean.

Filmak egun duen garrantzia ulertu ahal izateko behar-beharrezkoa da 60.eko hamarkadako testuingurua ezagutzea. Une hartan Euskal Herriak bizi zuen egoerarekin lotura zuzena baitu filmak.

60.hamarkada Euskal Herrian

«Garai hartan ez genituen Euskal Herriaren lotura fisiko eta kulturalak ezagutzen eta guk hori islatu nahi izan genuen Ama Lur dokumentalean. Zer da Euskal Herria? Zer da euskal kultura?, Nolakoa da gure herriaren arima? Galderez jositako filma da», Fernando Larruquert zuzendariaren hitzak dira. Basterretxeak eta Larruquertek Pelotari filma errodatu zutenean pentsatu zuten Euskal Herriari buruzko filma egitea.

Nestor Basterretxeak Euskal Herrian inspiratutako film bat egitea proposatu zion Larruquerti eta abentura berriari ekin zioten berehala: «Edertasun eta aberastasun kulturala azaltzea izan zen gure hasierako asmoa», azaldu zuen Basterretxeak. Herritik eta herriarentzat egindako lana egin nahi zuten. Proiektua bera ere herriari esker egin ahal izan zuten, jendearen babesa izan baitzuten filma finantzatzeko.

68ko maiatza, Meliton Manzanasen aurkako atentatua, Gabriel Arestiren Harri eta Herri poesia liburua, Gaur taldea, euskara berreskuratzeko bultzada eta lehenengo ikastolen sorrera, Ez Dok Amairu musika taldea, diktadura frankistaren errepresioa, erresistentzia sozial eta kulturala...

Moldaketak, Frankismoaren zentsura gainditzeko

Zentsurari aurre egiteko Ama Lur dokumental turistiko eta folkloriko gisa aurkeztu zuten. Lanaren funtzio artistiko azpimarratu zuten. Errodatzen hasteko baimena lortzeko ez zuten arazorik izan, baina arazoak bi urte beranduago iritsi ziren lehenengo muntaia aurkeztu zutenean. Frankismoaren zentsurak ez zuen filma proiektatzeko baimenik eman eta ez sortzaileei ere ez zien inolako argibiderik eman.

Larruquertek eta Basterretxeak gogor egin behar izan zuten informazio zehatzagoa lortzeko. Filma proiektatu nahi bazuten ondorengoa aldatu behar zuten: Gernikako Arbola udaberrian girotu behar zuten eta ez elurtuta, Picassoren Gernikaren irudia desagertu behar zen eta Espainia hitza hiru aldiz agertu behar zen halabeharrez. Aldaketa horiek ere ez ziren nahikoa izan eta luze eman zuten Donostiako Zinemaldian filma proiektatu arte.

Basterretxeak eta Larruquertek sinbologiaz josi zuten pelikula eta frankismoaren hatzaparretatik salbatu zituzten Euskal Herriarekin lotutako hainbat ideia: Arroken aurka egiten duten zazpi olatuak, kolore zuri gorriak...

Egun Ama Lur-en bertsio digitala dago, baina garai hartan kopia bakarra zegoen eta filmaren zintak ziztu bizian eraman zituzten pixkanaka Victoria Eugeniatik Astoriara, ordu erdiko zintak bobinetan sartzen hasteko.

Askotariko iritziak sortu zituen filmak, baina guztiak bat datoz garaian izanda eraginaren garrantziarekin.